Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin số 01/2026/QH16. Luật chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026, thay thế Luật Tiếp cận thông tin số 104/2016/QH13. Đây là văn bản pháp luật quan trọng, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý về quyền tiếp cận thông tin của công dân, tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số hiện nay.

1. Bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân và trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền này.

Theo đó, mọi công dân đều bình đẳng, không bị phân biệt đối xử khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin theo quy định của pháp luật. Công dân có quyền được cung cấp thông tin thông qua việc công khai của cơ quan, đơn vị hoặc gửi yêu cầu cung cấp thông tin theo trình tự, thủ tục quy định.

Việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin giúp người dân chủ động tìm hiểu các chủ trương, chính sách, quy định pháp luật, hoạt động quản lý nhà nước và những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình; đồng thời góp phần phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường giám sát đối với hoạt động của cơ quan nhà nước.

2. Những điểm mới đáng chú ý của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026

So với Luật năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có nhiều nội dung đổi mới, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.

Thứ nhất, mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Bên cạnh các cơ quan nhà nước, Luật quy định trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, qua đó nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động cung cấp dịch vụ công.

Thứ hai, bổ sung, hoàn thiện các nhóm thông tin phải được công khai. Các thông tin liên quan đến chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; văn bản quy phạm pháp luật; thủ tục hành chính; ngân sách, tài chính và các lĩnh vực thiết yếu của đời sống được quy định cụ thể hơn. Đáng chú ý, Luật bổ sung các nhóm thông tin liên quan đến giáo dục, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, kết luận đánh giá chất lượng nhà chung cư và một số trường hợp xử phạt vi phạm hành chính có ảnh hưởng đáng kể đến cộng đồng.

Thứ ba, đẩy mạnh cung cấp thông tin trên môi trường số. Luật tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công khai và cung cấp thông tin; tạo điều kiện để người dân tiếp cận, tra cứu, tải và sử dụng thông tin thuận tiện hơn thông qua các cổng thông tin điện tử, cổng dữ liệu và các kênh thông tin chính thức theo quy định.

Thứ tư, quy định rõ hơn trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương. UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra theo quy định của Luật; việc cung cấp thông tin nhận được từ cơ quan khác được thực hiện theo phạm vi, trường hợp pháp luật quy định. UBND cấp tỉnh, cấp xã chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin phù hợp với điều kiện thực tế.

Thứ năm, làm rõ giới hạn của quyền tiếp cận thông tin. Luật phân định thông tin công dân không được tiếp cận và thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện, nhằm bảo đảm hài hòa giữa quyền được biết của công dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh và các lợi ích hợp pháp khác.

3. Những thông tin người dân cần biết khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin

Theo quy định của Luật, công dân có thể tìm hiểu các thông tin thuộc diện phải công khai như: chủ trương, chính sách và văn bản pháp luật; thủ tục hành chính, quy trình giải quyết công việc; chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; thông tin về ngân sách, tài chính và các nội dung khác thuộc danh mục phải công khai theo quy định.

Người dân có thể tiếp cận thông tin thông qua các hình thức công khai như cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, phương tiện thông tin đại chúng, niêm yết tại trụ sở cơ quan hoặc địa điểm sinh hoạt cộng đồng và các hình thức phù hợp khác theo quy định pháp luật.

Đối với thông tin thuộc diện được cung cấp theo yêu cầu, công dân thực hiện việc đề nghị cung cấp thông tin theo đúng trình tự, thủ tục. Cơ quan, đơn vị có trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và giải quyết yêu cầu theo quy định của Luật. Người yêu cầu có trách nhiệm thanh toán chi phí thực tế để in, sao, chụp và gửi thông tin trong các trường hợp pháp luật quy định.

Tuy nhiên, quyền tiếp cận thông tin không đồng nghĩa với việc mọi thông tin đều được cung cấp. Các thông tin thuộc bí mật nhà nước; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; bí mật kinh doanh và các nhóm thông tin khác thuộc diện không được tiếp cận theo quy định của Luật phải được bảo vệ. Đối với thông tin được tiếp cận có điều kiện, việc cung cấp phải đáp ứng các điều kiện pháp luật quy định.

4. Nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, phát huy vai trò của người dân

Để Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 được triển khai hiệu quả, các cơ quan, đơn vị cần chủ động tổ chức tuyên truyền, phổ biến nội dung Luật đến cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân; thực hiện nghiêm việc công khai thông tin thuộc trách nhiệm; thường xuyên cập nhật, quản lý, lưu trữ thông tin, bảo đảm tính chính xác, đầy đủ và kịp thời. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng phục vụ, tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình tìm hiểu và yêu cầu cung cấp thông tin.

Đối với UBND xã Đồng Lê, việc triển khai thực hiện Luật gắn với nâng cao chất lượng cải cách hành chính, thực hiện dân chủ ở cơ sở và xây dựng chính quyền công khai, minh bạch, gần dân, sát dân. Mỗi cán bộ, công chức cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện đúng quy định về công khai, cung cấp thông tin; hướng dẫn người dân tiếp cận thông tin đúng quy định, góp phần nâng cao sự hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.

Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu các quy định của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, sử dụng các kênh thông tin chính thức của cơ quan nhà nước, thực hiện quyền yêu cầu cung cấp thông tin đúng trình tự, thủ tục; đồng thời có trách nhiệm sử dụng thông tin đúng mục đích, tuân thủ quy định pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Việc triển khai hiệu quả Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo đảm quyền được biết của công dân, tăng cường sự đồng thuận giữa chính quyền và Nhân dân, thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch, vì lợi ích của Nhân dân.